Revalideren op Intensieve zorg: Start to Move ASAP
Dr. Evelien Gryspeerdt, Fysische geneeskunde
Sinds kort kreeg de revalidatie op Intensieve zorg een nieuw jasje. Onder leiding van Dr. Evelien Gryspeerdt, revalidatiearts in ons ziekenhuis, werd het Start to Move-project gelanceerd. Met dit initiatief wil het revalidatieteam patiënten op Intensieve Zorg zo snel mogelijk activeren. Dat klinkt ambitieus, maar het levert veel op: minder complicaties, een betere start van het herstel en een vlottere revalidatie. In dit gesprek licht Dr. Gryspeerdt toe waarom vroeg bewegen zo’n groot verschil maakt en hoe het Start to Move-protocol in de praktijk werkt.
Op Intensieve zorg denken we aan bedlegerige patiënten, verbonden aan allerlei kabels en buisjes. Waarom is revalideren daar zo belangrijk?
Dr. Evelien Gryspeerdt: Dat klopt. Op Intensieve zorg verblijven patiënten die ernstig ziek zijn, na een trauma of zware ingreep. Ondanks hun zwakke toestand is aangetoond dat zo snel mogelijk rechtop zitten en bewegen de latere uitkomst duidelijk verbetert.
Een gekende complicatie is Intensive Care Unit Acquired Weakness (ICUAW): een ernstige spierzwakte ter hoogte van ledematen en ademhalingsspieren, ook wel bekend als 'critical illness neuropathie' of 'critical illness myopathie'. Deze zwakte ontstaat vaak al binnen de eerste dagen van opname (gemiddeld rond dag 5) en kunnen we vaststellen via een elektromyografisch onderzoek (EMG). ICUAW is onder meer het gevolg van sepsis, multiorgaanfalen, langdurige beademing, gebruik van corticosteroïden en vooral van immobiliteit. Het is een onderschatte complicatie, die leidt tot een langere opname, meer morbiditeit en zelfs een verhoogde mortaliteit tot vijf jaar na ontslag. Vroeg mobiliseren en activeren verlaagt het risico en de ernst van ICUAW aanzienlijk.
Start to Move As Soon As Possible, dat klinkt ambitieus voor patiënten op Intensieve zorg. Hoe ziet dat er in de praktijk uit?
Dr. Evelien Gryspeerdt: Start To Move As Soon As Possible (STM ASAP) is een protocol, oorspronkelijk ontwikkeld in UZ Leuven (Gosselink et al.), om patiënten op een veilige en gestandaardiseerde manier vroeg te mobiliseren. Twee aspecten staan centraal:
- Positionering: patiënten op Intensieve zorg lopen een hoog risico op doorligwonden. Correcte positionering is dus cruciaal: wisselhoudingen, anti-spitsvoetskussens en zo snel mogelijk rechtop zitten in bed of zetel. Rechtop zitten bevordert bovendien een correcte ademhaling.
- Mobilisaties en oefentherapie: De kinesist komt dagelijks langs voor respiratoire therapie en voor passieve en actieve oefeningen op maat van de patiënt. Daarbij wordt onder meer gebruikgemaakt van ademhalingsdevices, bed- en zetelfietsen, electromotorische stimulatie en zo veel meer…. Op die manier worden de (ademhalings)spieren zowel passief als actief gestimuleerd.
Iedere patiënt is anders. Hoe wordt dat individueel geëvalueerd?
Dr. Evelien Gryspeerdt: Een medische diagnose zegt niet alles over het functionele niveau van de patiënt. Met behulp van het ICU Mobility Level (0–5) krijgt elke patiënt een niveau toegekend dat de huidige functionele status weerspiegelt. Aan elk level zijn specifieke respiratoire en motorische doelstellingen gekoppeld. Bijvoorbeeld: een patiënt op level 2 krijgt wisselhouding, passieve transfer naar de zetel en lichte weerstandstraining van armen en benen. Dat systeem stroomlijnt ook de communicatie tussen artsen, verpleegkundigen en therapeuten: met één cijfer weet iedereen wat een patiënt kan én mag. De revalidatienota’s worden bovendien vanaf nu rechtstreeks geregistreerd in Metavision, het elektronisch patiëntendossier van de Intensieve zorg. Daar verschijnt dan telkens het mobiliteitsniveau van de patiënt in het dashboard, een handig hulpmiddel voor het hele team.
Intensivisten houden mensen in leven, jullie laten ze revalideren. Hoe verloopt die samenwerking?
Dr. Evelien Gryspeerdt: Hoewel de intensivist en revalidatiearts allebei arts zijn, hebben we elk een andere expertise. Juist dat maakt de samenwerking zo boeiend. Sinds september 2025 organiseren we daarom wekelijks een multidisciplinair overleg met de intensivist, revalidatiearts, kinesist en ergotherapeut. Tijdens dat overleg bespreken we de patiënt grondig; van medische diagnose tot revalidatiedoelen. We leren veel van elkaar, en dat maakt het werk bijzonder interessant.
Heb je nog een eindboodschap?
Dr. Evelien Gryspeerdt: Een opname op Intensieve Zorg is heel intensief voor de patiënt. Het Start to Move ASAP-project maakt van de Intensieve zorg niet enkel een plaats om te overleven, maar ook om te beginnen herstellen, letterlijk vanaf de eerste dagen.

Hoe het team Start to Move in de praktijk brengt
Het Start to Move-project staat of valt met een sterke samenwerking tussen revalidatiearts, kinesitherapeuten en ergotherapeuten. Daarbij zorgen de therapeuten ervoor dat dit elke dag veilig en doelgericht gebeurt aan het bed van de patiënt.
Kinesitherapie
Debby, Jan, Larissa en Silke
Op Intensieve zorg krijgen patiënten zowel respiratoire, mobiliserende als functionele kinesitherapie. Daarnaast wordt er intensief ingezet op coaching en sturing van de patiënten. Respiratoire therapie bestaat uit vrijmaken en vrijhouden van de luchtwegen (volumerecrutering, hoesttechnieken, (assisted) autogene drainage, positionering in bed en zetel), stimuleren van ventilatie en zuurstofopname, en ondersteunen van het afbouwen van beademing (weaning) door training van de ademhalingsspieren.
Mobiliserende en functionele therapie bestaat uit het mobiliseren en activeren van de 4 ledematen om spierzwakte, contracturen en complicaties van immobiliteit zoals doorligwonden en longinfecties te voorkomen. Dankzij coaching en sturing zorgen we voor een goede, efficiënte begeleiding om de patiënt ook na de behandeling te stimuleren om de oefeningen zelfstandig te herhalen.
Het uiteindelijke doel: een rustige, comfortabele ademhaling, snelle mobilisatie en activatie die zorgt voor een vlotter herstel.
Ergotherapie
Riley en Denis
Vanaf ongeveer vijf dagen op Intensieve zorg stijgt het risico op ICUAW, en komt de ergotherapeut (indien haalbaar voor de patiënt) meer in beeld.
Samen met de kinesitherapeut ondersteunen we mobilisaties en positionering: rechtop zitten in bed en transfertraining. We richten ons ook op het mobiliseren van de bovenste ledematen, met bijzondere aandacht voor de elleboog, pols en vingers om functieverlies en gewrichtsstijfheid te voorkomen. We bieden zowel grove als fijne motorische oefeningen aan zoals reiken, grijpen, oog-handcoördinatie en armsturing. Zodra de patiënt ontslagen is uit Intensieve en naar de ‘gewone' verpleegeeneheid gaat, trainen we ook op ADL- taken (activiteiten van het dagelijks leven) zoals wassen, aankleden en eten.
Op cognitief vlak voorzien we stimulatie door middel van oriënterende gespreksvoering, het aanbieden van dubbeltaken en het integreren van begripsvragen tijdens oefentherapie. Hiermee trainen we het geheugen, aandacht en executieve functies. Ook bieden we emotionele ondersteuning aan, afgestemd op het bewustzijnsniveau en de mentale toestand van de patiënt. Tot slot adviseren en evalueren we ook het gebruik van wisselhoudingen en orthopedisch materiaal zoals spalken, om het comfort te verhogen, contracturen te voorkomen en het herstel optimaal te ondersteunen.
Ons doel: de patiënt helpen zijn zelfstandigheid te behouden en het herstel van dagelijkse functies te stimuleren: fysiek, cognitief en emotioneel.

Contact
Fysische Geneeskunde - Reumatologie - Revalidatie
050 36 50 30
fysio@stlucas.be