Chirurgische aanpak

Bij erg obese personen die er niet in slagen om enkel met goede voeding, voldoende lichaamsbeweging en eventueel medicatie het gewenste gewichtsverlies te krijgen en te behouden, kan een operatie (= bariatrische heelkunde) in bepaalde gevallen een oplossing bieden.

Obesitas kan allerlei bijkomende ziekten met zich meebrengen. Deze kunnen zodanig de levensduur van de patiënt verminderen, dat het aangewezen is om een operatie uit te voeren.

U dient de operatie te beschouwen als een hulpmiddel. Ook na de operatie moet u de rest van uw leven een strikt dieet volgen en aan voldoende lichaamsbeweging doen als u het verkregen gezonde gewicht ook op lange termijn wilt blijven behouden!

Het is uiterst belangrijk dat u goed geïnformeerd bent en dat u bereid bent om uw eet- en levensgewoonten aan te passen. De chirurg zal u vragen om een informed consent te ondertekenen. Dit is een document waarbij u verklaart dat u voldoende uitleg gekregen hebt en de mogelijkheid gehad hebt om vragen te stellen, en waarbij u toestemming verleent voor het uitvoeren van de operatie.

Na de operatie is een levenslange opvolging noodzakelijk. De bedoeling hiervan is om uw voedingstoestand op te volgen en mogelijke complicaties tijdig te kunnen opsporen.

Wettelijke en medische criteria

Niet iedereen komt in aanmerking voor obesitasheelkunde. De criteria zijn ten eerste strikt wettelijk vastgelegd en gebaseerd op wetenschappelijke gegevens. Deze criteria zijn:

	Minstens 18 jaar zijn.
	Een BMI hebben van 40 of meer, of een BMI tussen 35 en 40 met suikerziekte als bijkomend gezondheidsprobleem.
	Gedurende minstens 1 jaar een gedocumenteerd dieet onder begeleiding gevolgd hebben, zonder blijvend resultaat.
	De operatie is voorgeschreven na evaluatie van de patiënt door een multidisciplinair team (een chirurg, een specialist in de inwendige geneeskunde en een psychiater of klinisch psycholoog).

Daarnaast zijn er echter ook medische criteria waaraan u moet voldoen. Deze criteria zijn:

	Gezondheidsklachten hebben die veroorzaakt worden door obesitas.
	Niet lijden aan een ziekte die overgewicht veroorzaakt.
	Bereid zijn om na de operatie eet- en leefstijl aan te passen en zich levenslang medisch te laten opvolgen.
	Geen ernstige, ongecontroleerde psychiatrische stoornis en/of eetstoornis hebben (bijv. een zware depressie, boulimie).
	Niet zwanger zijn en geen zwangerschapswens hebben binnen 2 jaar na de operatie.
	Geen ernstige hart-, vaat- of longaandoening hebben (omwille van de verdoving).
	Geen alcohol- en/of drugsverslaving hebben.

Technieken

Er zijn verschillende technieken mogelijk. De eetgewoonten van de patiënt spelen een belangrijke rol bij het bepalen van de meest geschikte techniek. Er zijn patiënten die vooral continu grote hoeveelheden eten (= de volume-eters) en er zijn patiënten die vooral zoetigheden eten (= de zoeteters). Ook de mate van obesitas speelt een rol.

In ons ziekenhuis worden de volgende technieken uitgevoerd:

De restrictieve ingrepen: bij dit type ingrepen wordt de maag verkleind. Er wordt een nieuwe kleine maag gecreëerd. Hierdoor zult u nog slechts kleine hoeveelheden kunnen eten en zult u snel een volheidsgevoel ervaren. Voorbeelden hiervan zijn een gastric sleeve en gastric banding (= maagband/maagring). Deze techniek is niet aangewezen bij patiënten die vooral zoetigheden eten. Een gastric sleeve wordt soms als eerste stap uitgevoerd bij patiënten met een zeer ernstige vorm van obesitas (BMI > 60) die door hun overgewicht een verhoogd risico lopen bij een operatie. Dit wordt dan later gevolgd door een gastric bypass. Op die manier verloopt de operatie veiliger.

De gecombineerde restrictieve/malabsorptieve ingrepen: bij dit type ingrepen wordt ook een nieuwe kleine maag gecreëerd waardoor u nog slechts kleine hoeveelheden zult kunnen eten en snel een volheidsgevoel zult ervaren. Daarnaast wordt ook een deel van de dunne darm buiten werking gesteld, waardoor er minder voedingsstoffen en calorieën opgenomen zullen worden. Daarbij komt nog dat u suiker- en vetrijk voedsel moeilijker zult kunnen verdragen: na het eten ervan kunt u krampachtige buikpijn krijgen die gepaard kan gaan met diarree, zweten en hartkloppingen (= dumping), waardoor u in de toekomst zeer vet en gesuikerd voedsel zult vermijden. Een voorbeeld van dit type ingreep is een gastric bypass. Deze techniek is aangewezen bij patiënten die vooral continu grote hoeveelheden eten en bij patiënten die vooral zoetigheden eten.

De gastric bypass is momenteel de meest uitgevoerde operatie en wordt beschouwd als de gouden standaard in obesitasheelkunde. Dat wil zeggen dat deze operatie beschouwd wordt als een doeltreffende operatie om gewicht te verliezen zonder te hoge risico’s.

Beide technieken worden in principe altijd laparoscopisch uitgevoerd (= kijkoperatie). Met deze operatietechniek wordt er via kleine insneden en met speciale instrumenten geopereerd. De kijkoperatie heeft een aantal grote voordelen in vergelijking met de gewone klassieke operatie. Er is geen grote wonde waardoor u sneller herstelt, u hebt minder pijn na de operatie en u moet minder lang in het ziekenhuis blijven.

Bij vermoedelijke afwijkingen ter hoogte van de lever kan het zijn dat, op vraag van de gastro-enteroloog, tijdens de operatie een klein stukje van de lever verwijderd wordt voor microscopisch onderzoek.

Mogelijke complicaties

De mogelijke complicaties zijn afhankelijk van het soort operatie. Zie hiervoor de verschillende infobrochures bij info voor de patiënt.

Voorbereidende onderzoeken / raadplegingen

Zie de infobrochures bij info voor de patiënt.

Effecten van bariatrische heelkunde

Zwangerschap na bariatrische heelkunde

Het is af te raden om de eerste 2 jaar na de operatie zwanger te worden. Het is beter om niet zwanger te worden in deze periode van sterke vermagering en om te wachten tot uw gewicht min of meer stabiel is. Na deze 2 jaar is zwanger worden mogelijk en soms zelfs gemakkelijker omdat u gewicht kwijt bent.

Als u zwanger bent, moet u wel meer eten. U neemt dan best contact op met een diëtist om te kijken of uw voeding compleet is. U dient ook te melden aan uw gynaecoloog dat u bariatrische heelkunde ondergaan hebt.
In het geval van een maagband kan deze tijdelijk wijder gemaakt worden. Na de zwangerschap wordt de band weer strakker gemaakt en kunt u weer afvallen.

Het geven van borstvoeding is mogelijk.

Het is belangrijk om te weten dat orale anticonceptie (‘de pil’) soms minder goed in het lichaam opgenomen wordt na bariatrische heelkunde en dat de betrouwbaarheid van ‘de pil’ als anticonceptiemiddel dus niet meer gegarandeerd is. Overleg met uw huisarts of gynaecoloog welke anticonceptiemethoden voor u geschikt zijn.

Effect op gewichtsdaling

Bij een gastric bypass wordt meestal een gewichtsverlies van gemiddeld 70% van het overtollige gewicht (= het aantal kilo’s boven het ideale gewicht) bereikt. Bij de restrictieve ingrepen (gastric sleeve, gastric banding) is het gewichtsverlies iets minder, namelijk zo’n 40 tot 60% van het overtollige gewicht. Het gewichtsverlies blijft doorgaans behouden gedurende 10 jaar en meer.

De operatie alleen volstaat echter niet om uw probleem van overgewicht op te lossen. U dient goed te beseffen dat u dit gewichtsverlies enkel zult verkrijgen en behouden op voorwaarde dat u uw hele leven lang een strikt dieet volgt en aan voldoende lichaamsbeweging doet. Ongeveer 15% van de patiënten zullen 5 jaar na de operatie dit resultaat niet bereiken.

Bij de restrictieve ingrepen (gastric sleeve, gastric banding) zien we op lange termijn vaak een evolutie van volume-eters naar zoeteters met een minder goede gewichtscontrole als gevolg. Men eet wel degelijk kleinere hoeveelheden, maar de maaltijden bestaan vaak uit vloeibare calorierijke voeding zoals frisdranken, zoetigheden, milkshakes … Na dit type ingrepen kunnen deze voedingsproducten immers nog goed verdragen worden. Na een gastric bypass is dit niet het geval. Na inname van suiker- en vetrijke voeding krijgt u last van dumpingklachten (krampen, diarree, zweten, hartkloppingen), waardoor u verplicht wordt om deze calorierijke voeding en dranken te vermijden.

Effect op de gezondheidsproblemen als gevolg van obesitas

De gewichtsdaling die door bariatrische heelkunde bereikt wordt, heeft een gunstig effect op de gezondheidsproblemen veroorzaakt door zwaarlijvigheid (diabetes type 2, cholesterol, hoge bloeddruk, slaapapneu (= tijdelijk ophouden van de ademhaling tijdens het slapen)).

Verminderde opname van vitaminen en mineralen

Na bariatrische heelkunde worden bepaalde vitaminen en mineralen minder goed in het lichaam opgenomen. Bovendien is de toevoer van deze voedingsmiddelen ook verminderd doordat u nog slechts kleine hoeveelheden kunt eten. Daarom is het nodig dat na bariatrische heelkunde levenslang vitaminesupplementen genomen worden en dat regelmatige bloedcontroles gebeuren om eventuele vitamine- of mineralentekorten op te sporen.
Tekorten aan vitaminen of mineralen kunnen immers leiden tot ernstige problemen zoals bloedarmoede, vermoeidheid, zenuwgeleidingsstoornissen met pijn of krachtvermindering, haaruitval, botontkalking …

Veranderde opname van medicatie

Ook de opname van medicatie via het maag-darmkanaal wijzigt na bariatrische heelkunde. Het is daarom van belang om elke arts die u raadpleegt steeds in te lichten over welke operatie u gehad hebt.

De betrouwbaarheid van orale anticonceptie (‘de pil’) is minder na bariatrische heelkunde. Als anticonceptie nodig is, schakelt u beter over op een andere methode. Bespreek dit tijdig met uw huisarts of gynaecoloog.

Na de operatie mag u levenslang geen niet-steroïde ontstekingsremmende geneesmiddelen (= NSAID’s) meer innemen. Dit omdat deze geneesmiddelen maagzweren kunnen veroorzaken en na bariatrische heelkunde wordt de kans op maagzweren groter. Voorbeelden van NSAID’s zijn Ibuprofen, Nurofen, Voltaren …

Ook het innemen van medicatie zal moeilijker gaan. U zult de tabletten moeten breken of pletten. Pillen met omhulsel mogen niet gebroken worden: vraag in dit geval aan de apotheker de vloeibare of oplosbare vorm van het geneesmiddel.

Overtollige huid na gewichtsverlies

Dit verschilt van persoon tot persoon. Niet iedereen heeft te maken met een overschot aan huid na gewichtsverlies. Tips om de huid te versterken zijn: multivitaminen gebruiken, veel water drinken om afvalstoffen te verwijderen en extra bewegen om de spieren te versterken en de doorbloeding te bevorderen. Een buikwandcorrectie is pas mogelijk als u niet meer afvalt en als uw gewicht al enige tijd stabiel is.

Opvolging na bariatrische heelkunde

Patiënten moeten na bariatrische heelkunde levenslang goed opgevolgd worden, zowel door de huisarts als door de chirurg. De bedoeling hiervan is om eventuele complicaties snel te kunnen oplossen.

Daarnaast is regelmatige opvolging door een diëtist noodzakelijk voor het verschaffen van dieetadviezen. Het is uitermate belangrijk dat u uw eetgewoonten na de operatie aanpast als u het verkregen gezonde gewicht ook op lange termijn wilt blijven behouden!

Het is belangrijk dat na de operatie ook de mate van lichaamsbeweging aangepast wordt. Een fysieke inspanning van minstens 30 minuten per dag (dit is bovenop uw dagdagelijkse activiteiten) en van een matige intensiteit wordt aangeraden. Dit kan door te wandelen, te zwemmen, te lopen ...
Als u er echter niet in slaagt om voldoende te bewegen, dan kunt u in ons ziekenhuis een revalidatieprogramma volgen. In dit geval wordt u doorverwezen naar de revalidatiearts.

Voor meer info over de verdere opvolging: zie de verschillende infobrochures bij info voor de patiënt.