De keizersnede

Wat is een keizersnede?
Redenen voor een keizersnede
Voorbereiding op een keizersnede
De verdoving
De operatie zelf
Wie mag er bij een keizersnede aanwezig zijn?
De baby na de geboorte
Na een keizersnede
Borstvoeding
Ontslag
Weer thuis
Bij de volgende bevalling weer een keizersnede?
Emotionele aspecten met betrekking tot een keizersnede

Wat is een keizersnede?

Een keizersnede of sectio caesarea is een operatie waarbij de baby via de buikwand ter wereld komt. De operatie duurt ongeveer 45 minuten en de baby wordt meestal binnen het kwartier na het begin van de operatie geboren.

Redenen voor een keizersnede

De gynaecoloog adviseert een keizersnede als een bevalling via de vagina niet mogelijk is of te grote risico’s met zich meebrengt voor u, uw baby of voor u beiden. Er zijn verschillende redenen waarom een keizersnede uitgevoerd wordt.

Een geplande keizersnede

Als voor de arbeid al duidelijk is dat de baby niet vaginaal geboren kan worden, wordt een datum voor de keizersnede afgesproken. De redenen hiervoor kunnen zijn: een stuitligging, een voorliggende moederkoek of een vernauwd bekken. In deze gevallen spreekt men van een geplande keizersnede.

Een keizersnede tijdens de bevalling

Vaak wordt pas tijdens de bevalling duidelijk dat een keizersnede nodig is. De meest voorkomende redenen daarvoor zijn het niet vorderen van de ontsluiting of de uitdrijving van de baby tijdens de bevalling en/of dreigend zuurstofgebrek van de baby.
Bij niet-vorderende ontsluiting gaat de baarmoederhals onvoldoende open en/of zakt het hoofdje van de baby onvoldoende in het bekken.
Het registreren van de harttonen heeft tot doel het welzijn van de baby tijdens de weeënperiode te volgen. Als die harttonen langdurig ernstig afwijken, kan dit een teken zijn dat de baby het benauwd krijgt. Dan wordt beslist een keizersnede uit te voeren.

Voorbereiding op een keizersnede

Zoals bij elke operatie wordt bij een geplande keizersnede vooraf nagekeken of u in goede gezondheid bent. Een bloedonderzoek wordt uitgevoerd en de gynaecoloog of de anesthesist zal met u de aard van de verdoving bespreken. Als uw gezondheidstoestand het vereist, kan de arts beslissen nog een aantal bijkomende onderzoeken af te spreken zodat de keizersnede in veilige omstandigheden kan gebeuren.
Dit alles gebeurt de avond voor de keizersnede. Ook wordt alle schaamhaar weggeschoren.

Op de dag van de operatie moet u nuchter zijn. U mag ten minste 4 tot 6 uur voor de operatie niets meer eten of drinken. Op de afdeling krijgt u een operatiehemd en kort voor de operatie wordt u naar de operatieafdeling gebracht. U mag dan geen sieraden, haarspelden of make-up dragen. Contactlenzen of een kunstgebit moet u uitdoen.
Er wordt een infuus geplaatst waarlangs extra vocht toegediend wordt en waarlangs achteraf ook de nodige pijnstilling gegeven kan worden. Vlak voor de operatie wordt een blaaskatheter geplaatst, zodat de blaas volledig leeg is.

De verdoving

Bij een keizersnede zijn 2 soorten verdoving mogelijk: de algemene verdoving of een ruggenprik. De aard van de verdoving is afhankelijk van verschillende factoren, zoals de reden voor de keizersnede, de mate van dringendheid en uw eigen gezondheidstoestand.

Algemene verdoving

Bij een algemene narcose slaapt u volledig. De narcose wordt zo gegeven dat de baby zo weinig mogelijk medicatie, zoals inslaapmiddelen en pijnstillers, via de moederkoek krijgt. De medicatie voor de narcose wordt via een infuus ingespoten. Soms krijgt u van tevoren wat zuurstof via een masker. Terwijl u slaapt, krijgt u een buisje in uw luchtpijp voor de beademing. U voelt geen pijn en wordt pas wakker nadat de baby en de moederkoek geboren zijn en als de operatie voorbij is.

Een ruggenprik

Bij een ruggenprik spuit de anesthesist een verdovende vloeistof in de rug. De huid wordt eerst plaatselijk verdoofd. U voelt de ruggenprik dan nog nauwelijks. Al snel worden onderlichaam en benen gevoelloos. Soms bent u kortdurend wat misselijk als gevolg van een bloeddrukdaling.
Bij een ruggenprik maakt u de geboorte van uw kind bewust mee en zult u tijdens de operatie uw kind zien, horen en eventueel kunnen aanraken.
U hebt tijdens de operatie geen pijn. Wel voelt u soms dat er op uw buik geduwd wordt.

De operatie zelf

Meestal maakt de gynaecoloog de 'bikinisnede'. Dit is een horizontale (dwarse) snede van 10-15 cm vlak boven het schaambeen, ongeveer boven de haargrens. Bij uitzondering wordt soms een snede vanaf de navel naar beneden gemaakt. Na de snede in de huid worden de verschillende lagen van de buik opengemaakt tot men de baarmoeder bereikt. Daarna wordt de baarmoeder ingesneden en wordt de baby geboren. Dan wordt de navelstreng doorgeknipt. Omdat alles steriel moet blijven, mag de vader dit niet zelf doen zoals bij een ‘normale’ bevalling. Na de geboorte van de moederkoek hecht de gynaecoloog de baarmoeder en de verschillende lagen van de buikwand weer dicht.

Wie mag er bij een keizersnede aanwezig zijn?

Bij een keizersnede onder plaatselijke verdoving (ruggenprik) mag uw partner aanwezig zijn. Het is de gewoonte dat hij pas binnenkomt nadat alle voorbereidingen voor de operatie getroffen zijn, dus vlak voordat de operatie gaat beginnen. Of ook anderen (vriendin, moeder …) aanwezig mogen zijn, moet vooraf met de gynaecoloog en de anesthesist besproken worden. Bij een spoedkeizersnede onder algemene verdoving kan uw partner echter niet aanwezig zijn. Nadat uw baby geboren is, wordt uw partner op de hoogte gebracht en mag hij wel bij de opvang van de baby zijn.

De baby na de geboorte

Direct na de keizersnede wordt de baby door de kinderarts onderzocht. Afhankelijk van de reden tot keizersnede, de zwangerschapsduur en de toestand van de baby wordt de baby in een couveuse of in een gewoon bedje gelegd. Als de baby geen problemen heeft en voldoende groot is, mag de baby bij u op de kamer. Als de kinderarts oordeelt dat de baby nog extra verzorging nodig heeft, wordt de baby opgenomen op de afdeling neonatologie.

Na een keizersnede

Na een keizersnede worden de bloeddruk, de polsslag, het bloedverlies en de hoeveelheid urine regelmatig gecontroleerd. Via het infuus krijgt u vocht toegediend. Bij een ruggenprik hebt u de eerste uren na de operatie nog geen controle over uw benen. Geleidelijk krijgt u weer gevoel en kracht in uw benen. De blaaskatheter die de urine afvoert, geeft soms een onaangenaam gevoel. Meestal wordt deze verwijderd de dag na de operatie. Soms wordt tijdens de operatie een wonddrain aangebracht. Dit is een slangetje waarlangs overtollig bloed kan weglopen. Deze drain wordt na enkele dagen verwijderd.
Om trombose te voorkomen, krijgt u 1 keer per dag een injectie in de buik met een bloedverdunnend middel. De dag na de operatie wordt bloed afgenomen om na te gaan of u geen bloedarmoede hebt. Zo nodig bespreekt de arts met u een bloedtransfusie of het gebruik van ijzertabletten nadat u ontlasting gehad hebt.
De eerste dagen bent u vaak nog slap en wat duizelig bij het opstaan. Dat wordt geleidelijk beter. Na 1 of 2 dagen beginnen uw darmen opnieuw te werken. De buik is dan vaak nog opgezet en u kunt pijnlijke krampen hebben. De dag na de operatie begint u, afhankelijk van eventuele misselijkheid en het op gang komen van de darmen, voorzichtig met eten. Kort na de keizersnede hebt u pijn aan de wonde en soms pijnlijke naweeën. Hiervoor zult u systematisch pijnstilling krijgen.
De buikwand is vaak pijnlijk, niet alleen ter hoogte van het litteken maar ook hoger en meer zijdelings, tot aan de navel. Dit komt omdat onder de huid de snede in de buikwand verder loopt dan uitwendig zichtbaar is. Bij het hechten van de huid wordt doorgaans materiaal gebruikt dat uit zichzelf oplost en niet weggehaald hoeft te worden. Andere hechtingen of nietjes verwijdert men meestal na ongeveer een week.

Borstvoeding

Na een keizersnede kunt u in principe borstvoeding geven. Het maakt niet uit of het een keizersnede onder algemene of plaatselijke verdoving was. Wel speelt de conditie van uw baby een rol. Als uw baby in de couveuse ligt, kunt u afkolven.
Gebeurde de keizersnede met een ruggenprik en gaat alles goed met de baby, dan kunt u reeds in de ontwaakruimte van de operatiezaal de baby voor het eerst aanleggen. Ook na een algemene narcose kunt u, als u zelf weer wat op adem gekomen bent, over het algemeen snel beginnen borstvoeding te geven. Zo komt de melkaanmaak vlot op gang en kan de baby profiteren van de eerste voedzame moedermelk: het colostrum.
Voor verdere informatie over borstvoeding verwijzen we naar het hoofdstuk over borstvoeding.

Ontslag

Meestal kunt u het ziekenhuis verlaten op de zevende dag na de keizersnede. De snelheid van uw herstel en de gezondheid van uw baby spelen natuurlijk een rol. Als u vroeger naar huis wenst te gaan, kan dit altijd in overleg met de gynaecoloog.

Weer thuis

Thuis zult u geleidelijk verder herstellen. De tijd die nodig is voor het herstel is na een keizersnede vaak langer dan na een vaginale bevalling. U bent niet alleen moeder geworden, u geneest ook van een operatie.
Een veel gehoorde klacht na een keizersnede is vermoeidheid. Probeer zo veel mogelijk te rusten. Aanvaard ook hulp van familie en kennissen. Soms vergoedt de verzekering na ontslag uit het ziekenhuis aanvullende kraamzorg. Een kraamverzorgende kan ook vragen beantwoorden, huishoudelijke taken overnemen en uw partner ondersteunen.
Naarmate u meer hulp hebt als u thuiskomt, is de overgang gemakkelijker en went u sneller aan uw nieuwe levenssituatie. Kraamzorg kunt u aanvragen bij uw thuiszorgorganisatie. Het is interessant tijdens uw zwangerschap hiervoor reeds de nodige contacten te leggen. Ook tijdens uw verblijf in het ziekenhuis kan hierover informatie gegeven worden.
Na de eerste weken merkt u dat u geleidelijk weer meer kunt doen. Zware dingen tillen zoals vuilniszakken, zware boodschappentassen of emmers water, wordt de eerste 6 weken ontraden. Gaandeweg kunt u wel uw activiteiten uitbreiden tot licht huishoudelijk werk en kleinere boodschappen. U mag ook de eerste 4 weken na de keizersnede niet met de auto rijden.
Al snel na de operatie kunt u onder de douche. Wij raden een bad af zolang er nog bloederige afscheiding is (gemiddeld 2-4 weken).
Met buikspieroefeningen kunt u 6 weken na de operatie opnieuw beginnen. De verschillende lagen van de buikwand zijn dan reeds goed genezen. Aan de zijkant van het litteken hebt u in het begin soms een trekkend gevoel. Dit kan geen kwaad en wordt veroorzaakt door de inwendige hechtingen. Het gebruik van voorbehoedsmiddelen is niet anders dan na een 'normale' bevalling.
Informatie over voorbehoedsmiddelen krijgt u tijdens het ontslaggesprek op de afdeling.
Omdat bij een 'bikinisnede' huidzenuwen doorgesneden zijn, ondervindt u gedurende lange tijd een 'verdoofd' gevoel rond het litteken. Boven de zone met een verdoofd gevoel is er dikwijls halverwege de navel een gebied dat juist extra gevoelig is. Vaak is pas na 6 tot 12 maanden het gevoel in de buikwand weer normaal.

Bij de volgende bevalling weer een keizersnede?

Als u snel opnieuw zwanger wilt worden, dan is daar geen bezwaar tegen. Tenzij de gynaecoloog u adviseert nog te wachten. Of bij een volgende bevalling weer een keizersnede nodig is, hangt af van de reden tot keizersnede.

Emotionele aspecten met betrekking tot een keizersnede

De beleving van een keizersnede wisselt sterk. Sommige vrouwen hebben er emotionele problemen mee. Ze zijn teleurgesteld dat de bevalling niet langs de normale weg kon plaatsvinden en hebben het gevoel dat een normale bevalling van hen 'afgenomen' is. Soms vinden ze dat ze gefaald hebben. Spelen dergelijke gevoelens bij u, praat er dan over met uw partner, vrienden, familieleden en het verzorgend personeel. Bespreek ook tijdens de nacontrole uw emoties en vragen met de gynaecoloog. Dit kan u helpen bij het verwerken van emoties. Schrijf uw vragen vooraf op zodat u niets vergeet. Ook als u daar na langere tijd behoefte aan hebt of voorafgaand aan een volgende zwangerschap kunt u met de gynaecoloog of de huisarts nog eens de hele gang van zaken bespreken. Het omgekeerde is ook mogelijk. Als een keizersnede gedaan werd nadat u lange tijd zeer pijnlijke weeën gehad hebt, betekent de operatie vaak juist een opluchting.
Voor de vader is een keizersnede soms ook moeilijk te verwerken. Soms voelt de partner zich nutteloos omdat hij het gevoel heeft nauwelijks iets voor u te hebben kunnen doen. Ook kan hij bang geweest zijn dat er iets mis zou gaan. Als dergelijke gevoelens spelen, probeer ze dan met elkaar te bespreken.